ការញ៉ាំងសត្វមានជីវិតឱ្យធ្លាក់ចុះកន្លងឈ្មោះថា បាណាតិបាត គឺការសម្លាប់សត្វ ។ ដោយវោហារ បានដល់សត្វ ដោយបរមត្ថ បានដល់ ជីវិតិន្រ្ទិយ ២ យ៉ាង គឺ រូបជីវិតិន្រ្ទិយ ១ និង នាមជីវិតិន្រ្ទិយ ១ ។ មានវធកចេតនា (ចេតនាសម្លាប់) តែសត្វមិនបានស្លាប់ អកុសលចិត្តនោះមិនជាកាយកម្មទេព្រោះមិនបានដាច់កម្មបថ គ្រាន់តែជ្រាបថា អកុសលចិត្តនេះ ជាកាយទុច្ចរិតម៉្យាង។
អាការៈមាន ៥ យ៉ាង គឺ ៖
១– ដោយមូល សិក្ខាបទនេះកើតឡើងព្រោះ ទោសៈ និង មោហៈជា មូល។
២– ដោយកម្ម ជាកាយកម្មព្រោះសម្រេចដោយការធ្វើតាមផ្លូវកាយ។
៣– ដោយទ្វារ ជាកាយទ្វារ និង វចីទ្វារ។
៤– ដោយសាវជ្ជៈ សម្លាប់សត្វមានគុណច្រើន មានមនុស្សជាដើម មានទោសធ្ងន់ ។ សម្លាប់សត្វមានគុណតិច មានទោសស្រាល ។ សម្លាប់សត្វមានសីល មានទោសធ្ងន់ សម្លាប់សត្វអត់សីល មានទោសស្រាល ។ សម្លាប់សត្វធំមានទោសធ្ងន់ សម្លាប់សត្វតូចមានទោសស្រាល។សម្លាប់-សត្វមានគុណមានសរីរៈស្មើគ្នាបើកិលេស និង សេចក្ដីព្យាយាមខ្លាំងមានទោសធ្ងន់ បើកិលេស និង សេចក្ដីព្យាយាមខ្សោយ មានទោសស្រាល ។
៥. ដោយអង្គ មានអង្គ ៥ គឺ៖
១. បាណោ សត្វមានជីវិត
២. បាណសញ្ញិតា សេចក្ដីដឹងថាសត្វមានជីវិត
៣. វធកចិត្តំ គិតនឹងសម្លាប់
៤. ឧបក្កមោ ព្យាយាមនឹងសម្លាប់
៥. តេន មរណំ សត្វស្លាប់ដោយព្យាយាមនោះ។
បើគ្រប់អង្គទាំង ៥ ហើយឈ្មោះថាដាច់កម្មបថ (ដាច់សីល) អាចឱ្យផលបដិសន្ធិក្នុងអបាយភូមិបាន។
ប្រសិនបើមិនគ្រប់អង្គ ៥ ទេ មិនដល់ភាពជាកម្មបថទេ (សីលមិនដាច់) តែជាទុច្ចរិតកម្មមិននាំឱ្យបដិសន្ធិក្នុងអបាយភូមិទេ ប៉ុន្តែឱ្យផលក្នុងបវត្តិកាល គឺ បន្ទាប់ពីបដិសន្ធិរហូតដល់ចុតិ។
បាណាតិបាត មានប្រយោគ ៦ គឺ៖
១- សាហត្ថិកបយោគ សម្លាប់ដោយដៃខ្លួនឯង
២- អាណត្តិកបយោគ សម្លាប់ដោយប្រើអ្នកដទៃ
៣-និស្សគ្គិយបយោគ សម្លាប់ដោយវត្ថុសម្រាប់ចោល ឬគ្រវែងជាដើម។
៤-ថាវរបយោគ សម្លាប់ដោយវត្ថុនៅនឹងមួយកន្លែង ដូចជាអន្ទាក់ អន្លង់ ចម្រូងជាដើម។
៥- វិជ្ជាមយបយោគ សម្លាប់ដោយវិជ្ជា រាយមន្តអាគមជាដើម ។
៦- ឥទ្ធិមយបយោគ សម្លាប់ដោយឫទ្ធិ សម្រេចដោយផលដែលកើតអំពី
កម្មដូចជាឫទ្ធិនាគជាដើម។
វត្ដមណីរតនារាម 