-ក្នុងបច្ចុប្បន្ន កាលណាសត្វលោកច្រើនទៅដោយមោហៈ គឺសេចក្ដីល្ងង់ សេចក្ដីវង្វេងក្នុងកាលនោះ ច្រើនមានសេចក្ដីអន្តរាយដោយរោគបៀតបៀន។
-ក្នុងអនាគតជាតិ ព្រោះតែមោហៈជាហេតុ សត្វលោកច្រើនទៅកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន ដែលមានតែសេចក្ដីវង្វេងជានិច្ច។
- ចំណាំ
ចេតសិកដែលកើតប្រកបក្នុងអកុសលចិត្ត ១២ ដួងមានទាំងអស់២៧ គឺ៖
– អញ្ញសមានាចេតសិក ១៣
– អកុសលចេតសិក ១៤
១– នហេតុកចិត្ត ចិត្តដែលមិនមែនជាតួហេតុ
២– សហេតុកចិត្ត ចិត្តដែលប្រកបដោយហេតុកើតរួម
៣– អហេតុកចិត្ត ចិត្តដែលមិនមានហេតុកើតរួម
៤– ទ្វិហេតុកចិត្ត ចិត្តដែលមានហេតុ ២
៥– ទុហេតុកចិត្ត ចិត្តដែលមានហេតុ ២
៦– ឯកហេតុកចិត្ត ចិត្តប្រកបដោយហេតុ ១
៧– តិហេតុកចិត្ត ចិត្តប្រកបដោយហេតុ ៣
ចំណែកសោភណចេតសិក ២៥ ប្រភេទទៀតនោះមិនមានចេតសិកណាមួយមកប្រកបក្នុងអកុសលចិត្តទាំង ១២ នេះទេ ។
សព្វាកុសលយោគីចេតសិក
មកពី សព្វ+អកុសល+យោគី+ចេតសិក ចេតសិកដែលកើតនៅក្នុងអកុសលចិត្តគ្រប់ទាំង ១២ ដួង មានត្រឹមតែ ១៤ ប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។
-អញ្ញសមានាចេតសិក ១០ (វៀរ អធិមោក្ខ បីតិ ឆន្ទៈ) និង មោចតុកៈ ៤។
-អធិមោក្ខៈ កើតនៅក្នុងអកុសលចិត្ត ១១ ប៉ុណ្ណោះ(វៀរ វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តចិត្ត១)។
-បីតិ កើតនៅក្នុងលោភមូលចិត្ត ដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយសោមនស្ស-វេទនា ៤ ដួងប៉ុណ្ណោះ។
-ឆន្ទោ កើតនៅក្នុងអកុសលចិត្ត ១០ ដួងប៉ុណ្ណោះ (វៀរមោហមូលចិត្ត ២ ដួង) ។
-លោភោ កើតនៅក្នុងលោភមូលចិត្ត ៨ ដួងប៉ុណ្ណោះ។
-ទិដ្ឋិ កើតនៅក្នុងលោភមូលចិត្ត ដែលជាទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តចិត្ត ៤ ដួងប៉ុណ្ណោះ។
-មានោ កើតនៅក្នុងលោភមូលចិត្តដែលជាទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តចិត្ត ៤ ដួងប៉ុណ្ណោះ។
-ទោចតុកៈ ៤ កើតតែក្នុងទោសមូលចិត្ត ២ ដួង។
-ថីទុកៈ ២ កើតនៅក្នុងសសង្ខារិកចិត្ត ៥ ដួង។
-វិចិកិច្ឆា កើតនៅក្នុងវិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តចិត្ត ១ ដួង។
វត្ដមណីរតនារាម 